Fikrî Mülkiyet hakları, insan yaratıcılığının bir yansıması olarak dış dünyaya kazandırılmış fikir ürünleri üzerinde, onu meydana getiren kişinin sahip olduğu hakları ifade eder. Fikrî mülkiyet hakları,  en genel anlatımla sahibine, o hakka konu olan üründen finansal olarak yarar elde etme hakkı ve tekeli verir.

Fikrî mülkiyet haklarını genel olarak sınai mülkiyet hakları ve telif hakları olarak ikiye ayrılmak mümkündür.  Sınai mülkiyet hakları; markalar, buluşlar, modeller, endüstriyel tasarımlar ve coğrafi işaretleri ifade etmektedir. Telif hakları ise ilim ve edebiyat eserleri, güzel sanatlar eserleri, sinema eserleri, işleme ve derlemeler gibi maddi olmayan fikir ürünlerine ilişkin işleme, çoğaltma, yayma, umuma arz ve temsil hakkı gibi maddi haklardır  ( manevi haklar da mevcuttur).

Yazımızda markalar, buluşlar, modeller, endüstriyel tasarımlar ve coğrafi işaretlerin oluşturduğu sınai mülkiyet haklarının uluslararası alanda korunması üzerinde durulacaktır.

Günümüzde fikrî mülkiyet haklarının uluslararası alanda  korunmasını sağlayabilen mekanizmalardan biri WIPO korumasıdır. WIPO (World Intellectual Property Organization, Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü)  Madrid Protokolüne taraf devletler arasında, WIPO nezdinde yapılacak tek bir başvuru ile ve ayrı ayrı ücret ödenmeksizin seçilen ülkelerin tümünde tescili sağlayan bir sistemdir.

Bu koruma, teorik olarak 17’si sınai mülkiyet, 8’i ise telif haklarına ilişkin 25 anlaşmanın üye devletlerin katılımı ile fikri mülkiyet haklarının korunmasında yeknesaklığının sağlanmasıyla mümkün olmaktadır.

Pratikte ise bu amacın yerine getirilmesi için WIPO nezdinde bir başvuru ve tescil sistemi yer almaktadır. Buna göre; örneğin patent konusu olabilecek bir buluş söz konusu olduğunda, bu buluşun Türk Patent Enstitüsünde tescili sadece domestik koruma sağlamaktadır.  Özellikle bu buluşa ilişkin yurtdışında satış ve pazarlama faaliyetleri söz konusu olduğunda, fikir hırsızlığına karşı koruma tedbirlerine başvurmak önemlidir. Bunun için WIPO nezdinde tescil başvurusu yapılması gerekmektedir.  WIPO başvurusunun Afrika ve bazı Arap ülkelerini kapsamadığını da belirtmek gerekir. WIPO başvuruları, Türkiye’den standart formlar doldurularak Türk Patent Enstitüsü aracılığı ile yapılmaktadır. Ancak,  WIPO tescil başvurusu, kapsamındaki tüm ülkelerde kendiliğinden koruma sağlamamaktadır. Dolayısı ile koruma istenen ülkeler başvurucu tarafından başvuruda belirlenmelidir. Tescil sürecinde ise, Türk Patent Enstitüsü tarafından alınan başvuru WIPO’ya iletilir. WIPO tarafından belirlenen ülkelere bildirim yapılır ve inceleme koruma istenen her bir ülkede o ülkenin kendi hukukuna göre 12-18 ayda sonuçlanır. Yukarıdaki buluş örneğimiz üzerinden açıklamak gerekirse, yeni bir cihaz icat eden bir kişi, WIPO başvurusunda koruma istediği ülkeler olarak İngiltere, Fransa ve Portekiz’i seçmiş olsun. TPE tarafından WIPO’ya iletilen başvurusu, oradan İngiltere, Fransa ve Portekiz’e gönderilecek ve olağan patent incelemeleri ( buluşa ilişkin bilinen tekniğin soruşturulması gibi) her bir ülkede ayrı ayrı yapılacaktır. Daha sonra inceleme sonucunda ilgili ülkeler sonucu ret, kısmi kabul, itiraz  veya tescil kararı WIPO’ya bildirecek ve tescil kararı verilmesi halinde, WIPO tarafından  uluslararası tescili sağlanır. Bu tescile istinaden başvurucuya tek bir tescil sertifikası verilir ve WIPO nezdindeki uluslararası tescil gazetesinde yayınlanır (Marka, patent, endüstriyel tasarım ve coğrafi işaretlerin her biri için ayrı tescil gazeteleri ve veri tabanları vardır). Tescil ilgili ülkelerde 10 yıl süre ile koruma sağlamaktadır.

Bu süreç, marka, patent, endüstriyel tasarım ve coğrafi işaretler için aynı şekilde ilerlemekte olup, yalnızca tescil talebine istinaden yapılan inceleme ve kriterler farklılık göstermektedir. Tescil sonucunda, fikrî mülkiyet haklarının sahibine sağladığı faydalanma ve tekel hakkı tescilin geçerli olduğu ülkelerde de kullanılabilir hale gelir.

 

Bu yazıda:

http://www.wipo.int/portal/en/index.html

http://www.mfa.gov.tr/fikri-mulkiyet-haklarinin-uluslararasi-duzeyde-korunmasi—dunya-fikri-mulkiyet-orgutu-_wipo_.tr.mfa

linklerinden faydalanılmıştır.

Posted by Ece Koç

Startup seven avukat ve girişimci adayı.

One Comment

  1. Kaliteli, kolay kolay bulunamayacak değerli bir yazı. Bilgilendirici içerik için teşekkürler.

    Sevgiyle.

    Cevapla

Leave a reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir